Waarom heel Nederland ineens moordpuzzels maakt

Ergens in Nederland zit op dit moment iemand aan de keukentafel met een potlood in de aanslag. Niet voor de belastingaangifte, maar om uit te zoeken of de bibliothecaris of de operazangeres het gedaan heeft. Op tafel ligt een raster met verdachten, een slachtoffer en een handvol aanwijzingen. De koffie wordt koud. De dader is bijna rond.

Moordpuzzels zijn dit najaar het boek dat je overal tegenkomt. In de boekhandel juist vaak niet, want daar liggen ze geregeld uitverkocht. Hoe kan dat?

Sudoku, maar dan met een lijk

De naam die je het vaakst hoort is Murdoku. Het is precies wat de naam belooft: een sudoku waar een moord in verstopt zit. In plaats van cijfers plaats je verdachten, kamers en voorwerpen in het raster. Wie aan het eind alleen met het slachtoffer in een kamer blijkt te staan, heeft wat uit te leggen.

Bedenker is de Canadese puzzelmaker Manuel Garand, wiens puzzels eerder in de Financial Times stonden. Uitgeverij Lannoo bracht de Nederlandse uitgave in oktober 2025 uit, met tachtig plaatsen delict variërend van een bakkerij tot een schaaktoernooi. Inmiddels ligt er een tweede deel en volgens de uitgeverij komt er nog een derde aan. Als ze tenminste op voorraad blijven, want volgens berichten over de hype moeten boekhandels klanten geregeld teleurstellen.

De Amerikaan die ermee begon

Murdoku kwam niet uit het niets. Een paar jaar eerder was er Murdle, van de Amerikaan G.T. Karber. Daar los je per puzzel een moord op met logica, een plattegrond en een lijst verdachten met namen als Mevrouw Obsidiaan en Rector Roodenburg. Het boek werd in 2023 nummer 1 op de bestsellerlijst van de Britse Sunday Times en is in meer dan 28 talen vertaald.

In Nederland verschijnt de reeks sinds september 2023 en inmiddels staan er zeven delen. Het nieuwste, De perfecte overval, ligt pas sinds eind oktober in de winkel. Reken dus maar dat de maker van Murdoku die stapel goed heeft zien liggen.

Hoe groot is het echt?

Dat is lastiger te zeggen dan je zou denken. Dat ligt niet eens aan de boeken. In de officiële Bestseller 60 kom je ze namelijk nooit tegen. Die lijst telt doeboeken en invulboeken niet mee. Puzzelboeken staan daar met zoveel woorden bij genoemd. Een puzzelboek kan dus de hele winter de boekhandel uit vliegen zonder ooit één plekje in de officiële lijst te halen.

Je ziet het dus alleen aan de zijkant. Bij de webwinkels staan de moordpuzzels hoog in de eigen boekenlijstjes en in de boekhandel zijn ze geregeld uitverkocht. Dat is meteen een aardige les over lijstjes: wat er niet in mag, bestaat er niet in.

Dat het niet bij Nederland blijft, zie je in Spanje. Daar ging Murdoku volgens techsite Xataka door zeventien drukken en zo'n driehonderdduizend exemplaren. Murdle staat wereldwijd op meer dan drie miljoen verkochte boeken in dertig landen. Voor een genre dat bestaat uit hokjes en potloodstrepen is dat nogal wat.

Hoe de hype de krant in rolde

Hoe groot het is, merk je pas echt als een landelijke krant ermee aan de haal gaat. De Volkskrant maakte deze zomer acht weken lang een zomerquiz met moord en doodslag als thema. De inspiratie kwam rechtstreeks van Murdoku en Murdle. Puzzelen is daar sowieso serieus werk: de krant heeft een eigen puzzelafdeling met kruiswoordpuzzels, sudoku's en cryptogrammen, plus een app met elke dag vijftig nieuwe puzzels.

Alleen ging het mis. In de aflevering van 25 juli ging een bonusvraag over een echte dubbele moord in Amsterdam, op twee Syrische tieners van 16 en 18 jaar. Alle antwoordopties wezen richting het criminele circuit, terwijl het Openbaar Ministerie uitgaat van een verwarde schutter en de jongens simpelweg op het verkeerde moment op de verkeerde plek waren. Lezers waren boos en de redactie bood excuses aan.

De ombudsvrouw van de krant zocht uit hoe dat kon gebeuren en schreef er een column over onder de kop 'Een zomerquiz over moord en doodslag was een risico. En ja, dat bleek'. Haar reconstructie: het was vakantietijd, de vraag gleed langs iedereen heen en de maker wijt zijn misser aan zijn 'puzzelblik'. Inmiddels gelden er regels. Geen recente moorden meer. Vooral fictie of zaken van lang geleden.

Precies daar zit het verschil met de puzzelboeken. In Murdoku en Murdle is het slachtoffer een verzonnen figuur in een verzonnen landhuis. Het bloed is nooit echt en de moord is vooral de reden dat er iets uit te zoeken valt. Het is Cluedo in boekvorm, geen true crime.

Blijft het een apart beeld. Een land vol mensen dat aan de keukentafel een moord zit te reconstrueren, met koffie erbij.

Waarom nu?

Niemand kan dat hard maken, maar drie dingen vallen op. We kijken ons suf aan true crime, dus een moord oplossen voelt inmiddels als ontspanning. Verder is dit een bezigheid zonder scherm, waarbij niemand je onderbreekt met een melding. En je kunt het samen doen, want twee mensen boven één raster is een gesprek, terwijl twee mensen op de bank met een telefoon dat niet is.

Eén ding moeten we eerlijk zeggen. Dat puzzelen je hersenen scherp houdt klinkt logisch, maar bewijs dat het dementie voorkomt is er niet. Je wordt er vooral heel goed in moordpuzzels. Dat is ook wat waard.

Welk deel is welk?

Hier wordt het rommelig. Precies daar mislukken de meeste cadeaus. Geen van beide reeksen zet een deelnummer op de kaft. Je hebt dus geen idee of het boek in je hand het eerste, het vierde of het nieuwste is. In webwinkels heten vier verschillende Murdle-boeken bovendien bijna hetzelfde.

Daarom hebben we ze zelf op een rij gezet, op volgorde van verschijnen. Gecontroleerd op 27 oktober 2026 bij de boekhandel en de uitgeverij.

De nummers staan er dus van ons, niet van de uitgever. Elk deel hierboven linkt naar de pagina waar je het vindt. Er is ook een Murdle Jr voor kinderen, met een tweede schrijver erbij. Die hoort niet in dit rijtje, maar is wel handig om te weten als je voor een jonge speurneus zoekt.

Welke pak je voor wie?

Het mooie van dit soort boeken is dat ze rond de vijftien à twintig euro kosten, dus ze passen precies in een lootjesbudget. Dit zijn de zes die wij zelf zouden geven.

Twijfel je tussen Murdoku en Murdle, dan is de vuistregel simpel. Murdoku is een puzzel met een verhaaltje eromheen. Murdle is een verhaaltje met een puzzel eromheen. Wie van cijfers en rasters houdt, pakt de eerste. Wie het liefst meteen met een vergrootglas aan de slag gaat, de tweede.

Een goed cadeau is ook een puzzel

Eigenlijk doe je met een cadeau precies hetzelfde als in zo'n boek. Je hebt een hoofdpersoon, een handvol aanwijzingen en veel te weinig tijd. Die opmerking in juni over een koekenpan die niet meer bakt. Het boek dat drie keer terugkwam in hetzelfde gesprek. De zucht bij het woord wandelvakantie. Daar moet het uit komen.

Alleen staat de oplossing bij Murdle achterin. Bij cadeaus hoor je het antwoord pas als het papier eraf is. En dan nog alleen als de ontvanger slecht kan toneelspelen.

Een misser voelt navenant. De vierde geurkaars van dezelfde tante, sokken in een maat die duidelijk van iemand anders is, een boek dat je vorig jaar al kreeg. Mensen hebben van minder moordneigingen gekregen. Voor zover bekend is het er nooit van gekomen.

Puzzelboeken zijn trouwens verdacht goede sinterklaascadeaus. Ze zijn makkelijk in te pakken, ze liggen in de goede prijsklasse en vrijwel iedereen kan ermee overweg. Het enige risico is dat de ontvanger het deel al heeft, want dat is precies wat er gebeurt met titels die iedereen tegelijk koopt.

Tegen allebei bestaat hetzelfde flauwe maar doeltreffende middel: een verlanglijstje. Dan zie je meteen welk deel iemand nog mist. Trek je met een groep lootjes voor sinterklaas, dan hangt dat lijstje er bij Surprizo automatisch aan vast. Geen dubbele Murdle onder de boom.

En weet je het nog niet, dan zoekt de cadeauzoeker met je mee. Die heeft nog nooit iemand vermoord.